Ahşap Karkas Yapılar
Celalettin AKÇA

Celalettin AKÇA

Ahşap Karkas Yapılar

15 Mart 2018 - 17:41 - Güncelleme: 15 Mart 2018 - 17:46

Dünyanın gelişmiş ülkelerinin günden güne sağlıklı, doğal, sürdürülebilir, güvenli olması sebebiyle yaşamlarının her yönünde ahşaba yönelmesi karşısında, bizler tarihimizde ve kültürümüzde çok önemli bir yeri olmasına karşın bugün neredeyiz? Ahşabı ne kadar tanıyoruz?

Ahşap karkas inşaat tarzı, günümüzde dünyada özellikle de Kuzey Amerika’daki milyonlarca konut için en çok tercih edilen bir seçenek olarak geleneksel Türk Evi yapı tarzının etkilerini taşır. Birbirine benzer şekilde dikme ve kayıtlarla oluşturulmuş taşıyıcı duvarlar ile döşeme kiriş ve kaplamalarından oluşur. Ahşap karkas yapılar dünyanın en ekonomik ve rahat konutları olma özelliklerine sahiptirler. İnsanların ağaç kaynaklarını kullanarak kolayca konut malzemeleri temin ettikleri günlerden beri ahşap karkas inşaat tarzı, yapılan çok çeşitli araştırma ve uygulamalarla gelişmiş, çok yönlü ekonomik bir teknoloji haline gelmiştir ve yapı bilimindeki zorlukları karşılayabilecek ve aşabilecek kapasiteye ulaşmıştır.

Ahşap Karkas Yapı Sisteminin Avantajları

Ahşap karkas; biçilmiş (kuru ve standart kalite ve ölçülerde)kereste, işlenmiş ahşap ürünler ve yapısal ahşap levhalarla(OSB, Kontraplak) duvar, zemin ve çatı düzenekleri oluşturulan, sağlam, ekonomik ve hızlı inşa edilebilen bir inşaat yöntemidir. Mevcut ahşap karkas teknolojisi, Kuzey amerikadaahşap endüstrisi ve diğer birçok kurumun uzun yıllar boyunca geliştirip iyileştirdiği kapsamlı araştırmaların sonucu bugünki yaygın, pratik, ekonomik, hızlı ve güvenli ana yapı sistemi haline gelmiştir. Sistemin tarihi gelişimi ayrı bir inceleme konusu olarak ele alındığında ülkemiz geleneksel mimari ve yapı tarzına ne kadar benzediği ve uygun olduğu görülecektir.

Diğer bütün bina sistemleri gibi, ahşap karkas inşaat yöntemi de daimi barınak, konfor ve güvenlik sağlamak için tasarımı ve yapımında makul bir özen gerektirir. İyi tasarlandığında ve inşa edildiğinde, ahşap karkas inşaat:

•İnşa edilmesi ve yenilenmesi hızlı ve kolaydır,

•Dayanıklı, uzun ömürlüdür,

• Ana hammaddesi Yenilenebilir ve Sürdürülebilir bir kaynaktan beslenir,

• Ahşap doğal bir yalıtkan olduğu için ısıtma ve soğutma maliyetlerini en aza indirger ve yalıtımı kolaydır.

• Kullanılan temel donanım ve bağlantı elemanları sayeside güçlü, hafif ve esnektir,

  • Geçerli rüzgar ve kar yükleri çeşit ve seviyelerini kolayca karşılamaktadır,
  • Aşırı rüzgar ve deprem yüklerine dayanacak şekilde tasarlanır, ve depreme dayanıklıdır,

•Sıcak ve rutubetli bölgelerden son derece soğuk bölgelere kadar uzanan tüm iklimlere uyarlanabilir,

• Yapı Kodları ile belirlenmiş yangın güvenliği ve ses kontrolü seviyelerini karşılayabilir ve aşabilir.

BİNA TASARIMI

Ahşap karkas evler çok çeşitli tasarımlara ve özelliklere göre inşa edilebilir. Bu yapılar standart ya da özel bir tasarım kullanılarak projelendirilmiş olsun; Oturanların sağlığını, konforunu ve güvenliğini en üst düzeye çıkararak ve binanın çevresel ayak izini azaltarak dayanıklı bir yapı olmasını sağlamak için yapı yönetmelik ve kodları ile yapı tasarım ilkelerine uygun inşa edilmesi gerekir. Bina tasarımı, farklı fiziksel şartlardaki insanlar için kolaylıklar sağlayacak şekle ve oturanların değişen ihtiyaçlarına uyarlanabilir. Ayrıca engelli insanlara engelsiz erişim gibi özel gereksinimler için profesyonel tasarım desteği alınarak çok kolay adapte edilebilir.

YAPISAL TASARIM

Ahşap karkas elemanlarının yapı kodlarına uygun standart ölçülerde olmaları çok önemlidir. Örneğin yapı tasarımında öngörülen karkas dikmelerinin tamamının aynı ölçüde ve standartlarda olması, bunların aralıklarının kullanılacak OSB, Kontraplak gibi yapısal levhaların ölçülerine göre optimize edilmelerine dikkat edilmelidir. Ulusal Yapı Kodları (UYK), binaların depremler ve kuvvetli rüzgarlardan gelen yanal yüklere direnebilmeleri için uyulması gereken hükümler içerir.

Bu hükümler bölgenin depremselliği ve rüzgar yükleri göz önüne alınarak bilimsel olarak belirlenir ve uyulması kamu sağlığı bakımından zorunludur.

YANGIN GÜVENLİĞİ

Yapı kodları ve yönetmeliklere uygun yapıldığında ahşap karkas yapılar, kullanılan malzeme kesitleri ve alçı levha yüzey bitirmelerine bağlı olarak yangın güvenliğinive belirli(istenen) bir süre için yapısal bileşenlerin temel yangın korunmasını sağlar. Buna ek olarak; her binada olduğu gibi oturanların, binaların karşı karşıya olduğu tehlikelere ve güvenlik özelliklerine aşina olmaları, binadan güvenli bir şekilde nasıl çıkılacağını bilmeleri ve gerekli tedbir ve donanıma sahip olmaları gerekir.

 

Ahşap karkas yapılar, Ulusal Yapı Kodu’nun yangın güvenliği hükümlerini yerine getirmelidir. Yangın güvenliği birçok faktörün birleşimidir; bunlardan bir kısmı yapı tasarımı ve gereksinimleriyle en aza indirgenir, diğerleri yalnızca kullanıcı tarafından kontrol edilebilir. Bina kodu yangın güvenlik önlemlerinden bazıları:

 

  • Bir binadan diğerine yangın yayılma olasılığını azaltmak için arsa sınırlarına yakın binalardaki korumasız açıklıkların (pencereler ve kapılar) alanlarının sınırlandırılması; Bitişik binalarda binalar arasında mutlaka yangın duvarı bulunması ve pencerelerin mesafelerinin kodlara uygun yapılması,
  • Bina iç ve dış yapısal tasarımında yangının taşıyıcı sisteme ulaşmasını zorlaştırıcı ve önleyici yapısal tedbirlerin alınması, bunlar yangına dayanıklı sıvaların, alçı levhaların, izolasyon malzemelerinin kullanılması, elektrik donanımının yangın korumalı olması gibi v.s. tedbirler olabilir.
  • Her katta ve uyuma alanlarında duman alarmlarının zorunlu tutulması;
  • Kapı ve çıkış yolu asgari genişliklerinin ayarlanması ve yangın durumunda oturanların kaçmasına yardımcı olmak için acil çıkış güzergahlarının zorunlu tutulması;
  • Yangınların başlamasını önlemek için ısıtma ve pişirme aletlerinin etrafında boşluk bırakılması.

Ayrıca her binada olduğu gibi ahşap karkas yapılarda da kullanıcıların yangın riskine maruz kalmalarını önleyici tedbirler de gereklidir.

•  Çalışır vaziyetteki duman alarmlarının periyodik bakımının sağlanması;

•  Tüm oturanların, yangın durumunda kaçış yollarının ve açık hava toplanma noktasının farkında olduğundan emin olunması;

  • Pişirme ve ısıtma aletleri kullanırken özen gösterilmesi.
  • Ateşe ilk müdahale yöntemlerinin bilinmesi ve gerekli cihazların bulundurulması,
  •  

DEPREM GÜVENLİĞİ:

Ahşap karkas yapılar sağlamlık, hafiflik ve esneklik özellikleri ile deprem bölgeleri için en uygun kalıcı çözümdür.

Ahşap karkas yapıların depreme dayanıklılığı uygulanan ahşap yapı sistemiözelliklerinden kaynaklanmaktadır.

  • Ahşap karkas binada yapısal panoların çok sayıdaki ahşap kiriş ve dikmelere kayıtlarla birleşmesi depremin meydana getirdiği kuvvetlerin dağılarak emilmesini sağlar. Ayrıca ahşap binalarda çok sayıda esnek birleşme noktası vardır. Bir birleşme yeri aşırı yüklendiğinde komşu birleşme yerleri fazla yükleri alarak yükün dağılmasını sağlar.
  • Ahşabın mukavemet/ağırlık oranı yüksek olduğu için ahşap yapılar diğer bina tiplerine göre daha hafiftirler. Hafiflik depremde büyük avantajdır.
  • Ahşap yapılarda usulüne uygun kullanılan çivi ve vidalar binaya esneklik sağlar ve deprem sırasında enerjiyi emer ve dağıtır.
  • Ahşap yapılarda kontraplak ve OSB gibi yapısallevhalar dikme ve kayıtlarla beraber hareket ederek perde duvar ve diyaframları meydana getirir. Bunlar yatay yüklere son derece dayanıklı elemanlardır.

RÜLTÜ/SES KONTROLÜ

Evin odaları arasındaki ses kontrolü, zemin ve duvar montajlarında kullanılan malzemeler vasıtasıyla ve sesi ileten yolların azaltılmasıyla sağlanır. Ahşap doğal bir akustik yalıtkan olduğu için alınan ses kontrol tedbirlerine yardımcı olacaktır. Konut içinde ilave ses kontrolü kullanıcının insiyatifindedir ve ihtiyaçları olduğu kadar ses yalıtım yöntemleri uygulayarak istenen ses kontrolü sağlanabilir.

Daha yüksek seviyede ses mahremiyetine ihtiyaç duyulduğunda, akustik yalıtımuygulanabilir ya da zemin ve bölme duvarları ile ilgili olarak başka önlemler alınabilir.

İki ve daha çok daireli evlerin daha yüksek seviyede ses mahremiyetine sahip olması gerekir. Komşu konutlar arasındaki zemin ve duvarlar; bir tarafında ses emici malzemeler ile çelik kanallara, tavanlar ve duvarların her iki tarafında 12.7 mm kalınlığında kuruduvar(alçı levha) kaplamalarına sahip olmalıdır.

RADON GAZI ETKİSİ

Radon, ortamda doğal olarak bulunan renksiz, kokusuz, radyoaktif bir gazdır ve insan sağlığına zararlıdır. Açık havada konsantrasyonu ihmal edilebilir, ancak binalarda sağlık riski oluşturan seviyelere kadar birikebilir.

Tüm kapalı binalarının radona karşı tedbir alması gerekmektedir, mesela Kanada’da bu zorunludur.

Radon betonarme binalarda da ya zemindeki açıklıklardan direk topraktan ya da kullanılan beton vasıtasıyla açığa çıkabilir. Bu nedenle binalarda havalandırma ve ahşap gibi nefes alan malzemelerin kullanımı önemlidir.

Radon kontrolunu kişiler kendileri de yapabilirler. Test donanımı nispeten ucuzdur ve test malzemeleri internet üzerinden sipariş edilebilir. Test sonuçları, yıllık ortalama konsantrasyonun 200 Bq/m3‘ü aştığını gösteriyorsa tedbir almak gerekir. (Kanada standardı)

RUTUBETE, TERMİTLERE Vs. ZARARLILARA KARŞI KORUMA

Ahşap karkas yapı, uzun ömürlü olduğunu ispatlamıştır.  Ülkemizde en tipik örneği 60 yıl boş ve kaderine terk edilmiş vaziyette yaklaşık 129 senedir hala ayakta olan Büyükada yetimhanesidir. Ahşap yapılarda ıslanma sonucu oluşan kalıcı rutubetten korundukları sürece malzeme olarak bir bozulma süresi söz konusu değildir. Tüm malzemeler gibi ahşabın da avantajları ve dezavantajları vardır ve uzun kullanma ömrü sağlamak için bazı tedbirlere ihtiyaç duyar. Ahşap, kuru tutulduğu koşullarda çürümez, eğer ıslanırsa kurur, kuruma imkanı sağlanmalıdır. Ahşap binalarda koruma iyi tasarım ve uygulama, malzemenin doğru depolanması ve taşınması ile uygulama şartlarına ve yerine uygun malzemeler kullanımı yoluyla sağlanır.

Islanma ve Rutubet:

Ahşap, eğer topraktan uzak tutulursa ve ıslandığında kuruyabileceği şekilde konumlandırılırsa veya ıslanmayacak şekilde kullanılırsaherhangi bir koruyucu uygulanmadan kullanılabilir.

Bazı koruma örnekleri:

•Ahşap dışcephe giydirme ya da ahşap bazlı dış kaplama kullanılan yerlerde, Temel duvarları, zeminden en az 200 mm yukarıda tutulmalıdır.

•Döşeme altı boşluğundaki zemin seviyesi ile döşeme kirişleri ve taşıyıcı kirişlerin arasındaki boşluk en az 300 mm olmalıdır.

• Önkoruyucu uygulanmamış ahşap ile desteklenmiş betonzemin veya taban döşemelerini temele bağlayan önkorumasız ahşap (bodrum iç duvarı ya da bodrum kolanlarına bağlı taban döşemeleri gibi yerler) bir nem ve su bariyeri ile ayrılmalıdır ya da ahşaba önkorumauygulanmalıdır.

•Kirişlerin alt kısımlarının zemin seviyesinden aşağıda olduğu yerlerde, beton ile teması önlemek için hava boşluğu olmalıdır ya da çürümeyi önlemek için önkorumauygulanmalıdır. Kirişin etrafındaki boşluk, hava dolaşımı için açık bırakılmalıdır, ve yalıtım, buhar bariyeri ya da hava geçirmezmalzemelerle doldurulmamalıdır.

• Önkoruma uygulanmamış karkas elemanları ile zemin yüzeyi arasındaki mesafe 150 mm’den daha az ise, karkas elemanları nem bariyeri ile destek tabanından ayrılmalıdır.

Ahşap önkoruma uygulamaları:

Ahşabın kuru tutulamadığı durumlarda, makul kullanma ömrü sağlamak için ön korumauygulanmış ahşap kullanılmalıdır.

Ahşap önkoruma(emprenye) ahşabın bünyesine,onu rutubetin ve dış etkilerin oluşturduğu zararlı mantar ve böceklerden koruma amacıile, çeşitli kimyevi maddelerin emdirilmesi işlemidir. Bu işlem ahşap malzemeyekullanılmadan önceve bir kez uygulanır ve ahşap malzemeye istenen hizmet ömrünü sağlar. Ahşap önkoruma işlemibelli bir teknoloji gerektirir. Ahşabın cinsi, kullanılacağı ortam ve ondan beklenen hizmet ömrünegöre kullanılması gereken maddeler ve uygulama yöntemleri farklıdır. Bazı durumlarda önkorumamaddeleri ahşaba özel bir tesiste basınç altında uygulanmalıdır, bazı durumlarda ise basit birdaldırma işlemi yeterli olabilir. Bu konuda UAB nin web sitesinde daha detaylı bilgiye ulaşabilirsiniz.  http://www.ahsap.org/assets/pdfDocs/on-koruma.pdf

Önkoruma uygulanmış ahşapla birlikte sıcak daldırma ile galvanizlenmiş ya da paslanmaz çelikten yapılmış paslanmaya dayanıklı bağlantı elemanları kullanılmalıdır. Alışılmış çivi ile vidalar kullanılmamalı ve elektrikle galvanizlenmiş bağlantı elemanlarından kaçınılmalıdır, çünkü bunların koruyucu kaplaması uzun vadeli kullanım için aşırı incedir.

RDÜRÜLEBİLİR KONUT ANLAYIŞI VE İLKELERİ

Sağlığı, çevre ve ekonomi arasındaki ilişkinin farkındalığının artması, sürdürülebilir konut kavramını meydana getirmiştir. Sürdürülebilir konut, içinde yaşayanların sağlık ve güvenliğini en yüksek düzeye çıkartan, kaynaklar ve enerjinin tüketimini en aza indirgeyen, çevre üzerinde asgari olumsuz etkiye sahip, konutun dayanıklı ve düşük maliyetli olmasını sağlayan tasarım, inşaat ve işleyiş prensiplerinin uygulanması anlamına gelmektedir. Ev tasarımlarının yerel iklim ile uyumlu olması da önemlidir.

Sürdürülebilir konut, beş temel ilke üzerine kurulmuştur.

  • Sağlıklı İç mekan,
  • Enerji Verimliliği,
  • Kaynak verimliliği,
  • Çevresel Sorumluluk,
  • Ekonomiklik,

 

Bu ilkeler, tasarım aşamasında dikkate alınmalıdır. Bunun nasıl başarılabileceğine ilişkin örnekler aşağıda verilmiştir. Ahşap Karkas yapılar bu beş temel ilkeyi kolaylıkla ve etkin şekilde karşılayabilmektedir.

Sağlıklı iç mekan:

İç hava kalitesi- Doğru yalıtım malzemeleri kullanarak Ahşabın doğal izolasyon özelliği ile hava geçirgenliği sağlaması iç hava kalitesinin korunmasını sağlar. Pencere va kapıların ahşap olması da hava kalitesine olumlu katkı sağlayacaktır.

Işık ve ses- Yapı tasarım aşamasında içine yeterli doğal ışık alacak şekilde tasarlanmalı ve iç ve dış gürültü kaynaklarına karşı yalıtılmalıdır. Pencere ve kapılarda Ahşap doğrama kullanılması diğer tedbirlerle birlikte gürültü önlemede etkili olacaktır.

 •Yangın ve deprem güvenliği- Ahşap Karkas yapılar yönetmeliklere uygun inşa edildiklerinde diğer sistemlere göre daha uygun yangın ve deprem güvenliği sağlar,

Enerji Verimliliği:

Ahşap Karkas yapım sistemi genel enerji gereksinimlerine uygun zemin ve uygulama kolaylığı sağlar. Ahşap doğal ısı yalıtımı özelliği ile verimlilik uygulamalarına olunlu katkılar sunar.

Kaynak Verimliliği:

Ahşap doğası gereği kaynak verimliliğini ana kriterlerine uygun olarak yenilenebilir, geri dönüştürülebilir, tekrar kullanılabilir bir malzemedir ve çevre üzerinde zararlı etkilere neden olmaz. Yapıda ahşap dışında kullanılacak malzemelerinde buna benzer özellikleri olmasına dikkat edilmeli ve su israfından da kaçınılmalıdır.

Çevresel Sorumluluk:

Ahşap karkas yapılar ana malzemesinin özelliklerinden dolayı çevre dostu yapılardır. Çevre duyarlığı yüksek yaklaşımların taleplerini ileri derecede karşılar.

Yapım sırasında ahşap dışı malzemelerin kullanımı sırasında ayrıca emisyon, atık su ve tehlikeli maddelerin bertarafı gibi konuların da çevre hassasiyeti gözetilerek ele alınması gerekir.

Ekonomiklik:

Tüm yapılar uygun satın alma fiyatları, düşük bakım ve işletme maliyetleri hedeflenerek tasarlanmalıdır. Ekonomiklik, genel inşaat maliyeti ve tercihlerden kaynaklanan çevresel kazanım ve kayıplar ile, devam eden bakım ve işletme maliyetleri arasında doğru denge bulma anlamına gelir. Ahşap Karkas yapılar bu dengeyi toplam maliyet prensipleri içinde efektif şekilde sağlamaktadır. Ahşap karkas yapılar ihtiyaç ve beklentileri en ekonomik şekilde karşılama esnekliğine sahiptirler.

Bu yazı Kanada Ahşap Karkas Konut İnşaat Rehberinden(Canadian Wood-Frame House Construction) faydalanılarak hazırlanmıştır. Konu hakkında daha detaylı teknik bilgiye ilgili dökümandan ulaşılabilir. https://www03.cmhc-schl.gc.ca/catalog/productDetail.cfm?lang=en&cat=178&itm=1&fr=1518202274957

Tercümeler için Emrah Akçay’a teşekkür ederim.

 

Celalettin Akça

TORİD Yön. Kur. Üyesi

 

Kaynaklar:

2010 Kanada Ulusal Yapı Kodu,

Ahşap Karkas İnşaatı için Mühendislik Kılavuzu 2009,

Kanada İpotek ve Konut Kooperatifi (Ürün no. 61924)

YORUMLAR

  • 0 Yorum
Henüz Yorum Eklenmemiştir.İlk yorum yapan siz olun..

Son Yazılar